Osmanlı Adalet Reformu - Raporlar - Gerekçeli Kararlar Kont Leon Ostrorog

9 Ağustos 1909’da Fransız hukukçu ve şarkiyatçı Kont Léon Ostrorog’un iki yıllığına Osmanlı Adliye Nezareti’ne adli müşavir olarak atanması, Meclis-i Mebusan’da dinî ve siyasî tartışmalara yol açmış; özellikle Müslüman mebusların bir kısmı bir Hristiyanın bu makama getirilmesine karşı çıkmıştır. Buna rağmen hükümet çoğunluğu sağlamış ve atama kabul edilmiştir. Hükümetin temel amacı sadece teknik hukuk reformu değildir. Bununla beraber Kapitülasyonların kaldırılmasına zemin hazırlayacak güvenilir bir adli yapı kurmaktır. Ostrorog, sorunun esasını kanun metinlerinden çok uygulamadaki aksaklıklarda görmüş; hâkimlerin liyakati, terfi sistemi, maaş düzeni, mahkeme teşkilatının sadeleştirilmesi ve usul hukukunun hızlandırılması gibi alanlarda kapsamlı taslaklar hazırlamıştır. Kaza ve sancak düzeyinde yeni bir yargı örgütlenmesi önermiş, istinaf yapısını yeniden düzenlemeyi savunmuş ve yargılamada dilekçe teatisine dayalı sistematik bir ön inceleme modeli geliştirmiştir.
Bunun yanında baro teşkilatının yeniden kurulması, staj ve disiplin kurallarının belirlenmesi, adli yardım kurumunun ihdası, küçük uyuşmazlıklar için basitleştirilmiş usul getirilmesi ve Osmanlı mevzuatının sistemli bir külliyat hâlinde yayımlanması gibi projeler de hazırlamıştır. Ticaret hukuku ve Kapitülasyon uyuşmazlıklarına ilişkin düzenlemeler önermiş; hatta yabancı devletlerle müzakereye zemin oluşturacak taslaklar kaleme almıştır. Ancak bürokratik direnç, siyasî çekişmeler ve mali imkânsızlıklar nedeniyle projelerin büyük kısmı ya değiştirilmiş ya da uygulamaya konulmamıştır. Görev süresi dolmadan 31 Mart 1911’de istifa eden Ostrorog’un reform programı büyük ölçüde kâğıt üzerinde kalmış; böylece Osmanlı adli reformu tamamlanamamış ve Kapitülasyonların kaldırılması hedefi de gerçekleşmemiştir.

 

(Tanıtım Bülteninden)