Hadislerin Kabul Ölçütleri: Ehl-i Hadis ve Hanefi Usulüne Göre Mehmet Dinçoğlu

Bu eser, İslâm düşünce tarihinde hadislerin kabul ve reddi meselesini, Sünnî geleneğin
iki temel yaklaşımı olan Ehl-i Hadis ve Hanefî usulü çerçevesinde karşılaştırmalı
olarak ele almaktadır. Kur'ân-ı Kerîm'den sonra İslâm'ın ikinci temel kaynağı kabul
edilen hadisler, sübût bakımından Kur'an ayetleriyle aynı kesinliğe sahip olmadığından,
Hz. Peygamber'e aidiyetleri ve bağlayıcılıkları konusunda farklı değerlendirme
ölçütleri geliştirilmiştir. Bu durum, hadislerin kabulü ve reddi hususunda ekoller arasında
metodolojik ayrışmalara yol açmıştır.
Çalışmanın temel amacı, Ehl-i Hadis ve Hanefî usulcülere göre hadislerin hangi ölçütlere
göre kabul veya reddedildiğini sistematik biçimde tespit etmek ve bu ölçütleri
mukayeseli olarak incelemektir. Bu çerçevede eser, klasik hadis tenkidi kavramından
ziyade "hadislerin kabul ölçütleri" kavramını merkeze almakta; uygulamada zayıf olduğu
hâlde kabul edilen veya sahih şartlarını taşıdığı hâlde reddedilen rivayetlerin
gerekçelerini açıklamayı hedeflemektedir.
Eser, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi, amacı,
kapsamı ve kavramsal çerçevesi ele alınmakta; Ehl-i Hadis, Hanefî usulcüleri, hadis,
sünnet, haber, rivayet, isnad ve metin gibi temel kavramlar açıklanmaktadır. Birinci
bölümde hadislerin kabul ölçütleri; râviyle ilgili ölçütler (adâlet ve zabt), isnadla
ilgili ölçütler (ittisal, inkıtâ ve illet) ile metin ve muhtevayla ilgili ölçütler başlıkları
altında, her iki ekolün yaklaşımı doğrultusunda incelenmektedir. İkinci bölümde ise
kabul ölçütlerine göre hadislerin sınıflandırılması ele alınmakta; makbul ve merdud
hadis kavramları, Ehl-i Hadis ve Hanefî usulüne göre değerlendirilmekte ve bu ayrımın
fıkhî-pratik yansımaları tartışılmaktadır.
Sonuç olarak eser, hadis usulü ile fıkıh usulü arasındaki metodolojik ilişkiyi ortaya
koyan, ekoller arası farklılıkları nesnel biçimde analiz eden ve hadislerin kabul ölçütlerine
dair literatüre bütüncül bir katkı sunan önemli bir akademik çalışmadır.

 

(Tanıtım Bülteninden)